Od 1 stycznia 2026 roku wchodzą w życie nowe zasady polskiej ortografii, przyjęte przez Radę Języka Polskiego. Zmiany mają na celu uproszczenie pisowni i ograniczenie liczby wyjątków, które przez lata sprawiały trudność zarówno uczniom, jak i dorosłym użytkownikom języka. Jedna z najbardziej zauważalnych nowości dotyczy nazw mieszkańców miast i regionów – od nowego roku będziemy pisać je wielką literą. Oznacza to, że poprawna forma to już nie „krakowianin”, lecz „Krakowianin”.
Nowe reguły zostały opracowane przez Radę Języka Polskiego, działającą przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Organ ten, powołany w 1996 roku i funkcjonujący na mocy ustawy o języku polskim od 2000 roku, ma kompetencje do ustalania norm ortograficznych i interpunkcyjnych. Prace nad zmianami trwały kilka lat – były one omawiane i przyjmowane na posiedzeniach w latach 2022–2024, a następnie ogłoszone w 2024 roku. Część propozycji była jeszcze doprecyzowywana, a jedna z planowanych zmian dotyczących nazw geograficznych została ostatecznie wycofana jesienią 2025 roku.
Największe zainteresowanie budzi zasada zapisu nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi wielką literą. Od stycznia 2026 roku poprawne będą formy takie jak: Krakowianin, Nowohucianin czy Ochocianka. Zmiana ta ma charakter porządkujący i zbliża polską ortografię do praktyki spotykanej w języku urzędowym, gdzie takie zapisy pojawiały się już wcześniej.
Nowe przepisy dopuszczają także dwie formy zapisu nieoficjalnych nazw etnicznych. Oznacza to, że zarówno „angol”, jak i „Angol” będą uznawane za poprawne. Ujednolicono również zasady dotyczące nazw marek – odtąd wielką literą zapisywać będziemy nie tylko nazwę producenta, ale także pojedynczy egzemplarz wyrobu. W praktyce „czerwony Ford zaparkowany pod oknem” stanie się formą normatywną.
Istotne zmiany objęły także pisownię cząstki „nie-”. Z imiesłowami odmiennymi ma być ona zawsze pisana łącznie, bez względu na kontekst, podobnie jak z przymiotnikami i przysłówkami – również w stopniu wyższym i najwyższym. Z kolei formy typu „-bym”, „-byś”, „-byśmy” w połączeniach ze spójnikami należy zapisywać rozdzielnie, np. „czy by”, „jednak byśmy”.
Uproszczono także zasady dotyczące wyrażeń z „pół-”. Od nowego roku poprawne będą formy „półżartem” czy „półserio”, natomiast w połączeniu z nazwami własnymi obowiązkowy będzie łącznik, np. „pół-Polka”. Zmiany dotknęły również nazw obiektów w przestrzeni publicznej – poprawne będą zapisy typu Plac Bankowy czy Park Kościuszki, przy zachowaniu małej litery w określeniu „ulica”.
Warto zwrócić uwagę na konsekwentne użycie wielkich liter w nazwach nagród, orderów i tytułów honorowych, takich jak Nagroda Nobla czy Honorowy Obywatel Miasta Krakowa. Ujednolicono też zapis przedrostków typu „super-”, „eko-” czy „ekstra-”, a także wyrażeń z „niby-” i „quasi-”.
Zmiany mogą początkowo sprawiać trudność, zwłaszcza osobom przyzwyczajonym do dotychczasowych zasad. Dlatego przewidziano okres przejściowy. Centralna Komisja Egzaminacyjna zapowiedziała, że w latach 2026–2030 na egzaminach będą uznawane zarówno stare, jak i nowe formy zapisu. Dopiero od 2031 roku obowiązywać mają wyłącznie nowe zasady.
Nowa ortografia to wyzwanie dla uczniów, nauczycieli, dziennikarzy i redaktorów, ale także krok w stronę większej spójności i przejrzystości języka. Od 1 stycznia 2026 roku Krakowianin pisany wielką literą stanie się jednym z najbardziej symbolicznych znaków tej zmiany.
