W najbliższą niedzielę, 18 stycznia, Kraków odda hołd ofiarom jednej z ostatnich i najbardziej dramatycznych zbrodni okupanta na terenie miasta. Przypada 81. rocznica rozstrzelania przez hitlerowców 79 osób na obszarze Dąbia – wydarzenia, które na zawsze wpisało się w pamięć mieszkańców i historię Krakowa.
Tragiczny finał niemieckiego terroru, który rozegrał się na kilka dni przed wyzwoleniem miasta, przyniósł śmierć dziesiątkom osób zatrzymanych w więzieniu przy Montelupich. Wśród nich znajdowali się członkowie ruchu oporu, osoby podejrzane o działalność antyniemiecką, przypadkowo aresztowani mieszkańcy oraz zupełnie niewinni ludzie schwytani podczas łapanek. Gdy nad Krakowem coraz głośniej brzmiął huk artylerii, a Armia Czerwona była już niemal pod miastem, Niemcy, chcąc zatrzeć ślady i osłabić konspirację, urządzili makabryczną egzekucję.
15 stycznia 1945 roku ciężarówki wywiozły więźniów na peryferia miasta – na teren ówczesnej Dzielnicy XX, w okolice ul. Półkole. Tam rozstrzelano 79 osób, grzebiąc je w prowizorycznej mogile. Mieszkańcy, przerażeni hukiem strzałów i widokiem umundurowanych oddziałów, przez lata utrzymali pamięć o tym miejscu, które dopiero po wojnie oficjalnie uznano za miejsce męczeństwa i postawiono krzyż upamiętniający zamordowanych.
Kraków uczci pamięć ofiar
Organizatorzy, w tym Rada i Zarząd Dzielnicy II Grzegórzki, zapraszają do udziału w uroczystościach wszystkich, którym bliskie są losy miasta i pamięć o jego tragicznej przeszłości.
Program obchodów rocznicowych obejmuje trzy części:
10.30 – uroczyste złożenie wieńców i zapalenie zniczy na cmentarzu Rakowickim, przy pomniku upamiętniającym Męczenników Wymordowanych przez Niemców w Dzielnicy XX Dąbie 15 stycznia 1945 roku.
To ważne miejsce, ponieważ wielu zamordowanych nie doczekało indywidualnych mogił, a symboliczna tablica stała się przestrzenią zbiorowej pamięci.
11.30 – msza święta w intencji pomordowanych w kościele pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika przy ul. Półkole 9a
Świątynia ta jest szczególnie związana z tragicznymi wydarzeniami – to właśnie na jej terenie parafialnym znajduje się miejsce straceń.
12.30 – apel poległych, modlitwa oraz złożenie kwiatów i zapalenie zniczy przy krzyżu na miejscu kaźni
W tym symbolicznym punkcie uczestnicy oddadzą cześć 79 ofiarom i przypomną ich dramatyczny los. Apel poległych i modlitwa są wzruszającym elementem uroczystości, w których każdego roku uczestniczą mieszkańcy, kombatanci, młodzież szkolna oraz przedstawiciele władz samorządowych.
Historia, o której nie wolno zapomnieć
Egzekucja na Dąbiu była jedną z ostatnich prób zastraszenia ludności miasta. Kilka dni po masakrze, 18 stycznia 1945 roku, Niemcy uciekli z Krakowa. Miasto zostało wyzwolone, ale cena tego dnia wolności zapisana jest w miejscach pamięci i w rodzinnych wspomnieniach.
Dla wielu krakowian masowa egzekucja to nie tylko historyczne dane – wśród zamordowanych byli ojcowie, bracia, przyjaciele i sąsiedzi. Rocznica przypomina o ich cierpieniu, ale również o odwadze mieszkańców, którzy mimo represji wspierali podziemie i nigdy nie przestali walczyć o wolność.
Dąbie pamięta – Kraków pamięta
Organizatorzy podkreślają, że uczestnictwo w obchodach jest formą żywej pamięci, której kolejne pokolenia mają obowiązek strzec. To także przypomnienie, że wolność, często uważana za oczywistość, była okupiona krwią niewinnych ludzi.
Wspólne upamiętnienie ofiar stanowi ważny element budowania świadomości historycznej Krakowa – miasta, które mimo wojennych ran ocalało, ale nigdy nie zapomniało.
81 lat później – nadal stajemy w ciszy, żeby powiedzieć jedno:
Nie zapomnimy. Nigdy.
