Dziś w całej Polsce obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. To święto poświęcone żołnierzom największej konspiracyjnej armii działającej w okupowanej przez Niemcy i Związek Sowiecki Europie podczas II wojny światowej. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej został ustanowiony uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 9 stycznia 2025 roku jako wyraz hołdu dla bohaterów Polskiego Państwa Podziemnego, którzy z narażeniem życia walczyli o wolność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.
Armia Krajowa była zbrojnym ramieniem Polskiego Państwa Podziemnego i jednym z najważniejszych fenomenów europejskiego ruchu oporu. Jej struktury obejmowały niemal całe terytorium okupowanej Polski, a działalność konspiracyjna prowadzona była mimo brutalnych represji ze strony okupantów. Żołnierze Armii Krajowej uczestniczyli w akcjach dywersyjnych, sabotażowych i wywiadowczych, prowadzili tajne szkolenia wojskowe, organizowali akcje odbijania więźniów oraz brali udział w otwartej walce zbrojnej, w tym w Powstaniu Warszawskim.
Z okazji dzisiejszego święta w Bochni odbyły się uroczystości upamiętniające żołnierzy Armii Krajowej. Burmistrz Miasta Magdalena Łacna, wicestarosta bocheński Ryszard Drożdżak, radny powiatu bocheńskiego Maksymilian Truś oraz przedstawiciel bocheńskiego oddziału Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Krzysztof Kasprzyk złożyli kwiaty pod pomnikiem generała Leopolda Okulickiego, ostatniego komendanta głównego Armii Krajowej. Gest ten był symbolicznym wyrazem pamięci i wdzięczności wobec żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy swoją służbą zapisali się na trwałe w historii Polski.
Początki Armii Krajowej sięgają pierwszych tygodni po klęsce kampanii wrześniowej. W nocy z 26 na 27 września 1939 roku z inicjatywy generała Michała Karaszewicza Tokarzewskiego, przy współudziale prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego, powstała konspiracyjna organizacja Służba Zwycięstwu Polski. Jej celem było kontynuowanie walki z okupantem i przygotowanie społeczeństwa do przyszłego zrywu niepodległościowego. Już w listopadzie 1939 roku organizacja ta została przekształcona w Związek Walki Zbrojnej, który stopniowo rozbudowywał swoje struktury na terenie całego kraju.
Przełomowym momentem w historii polskiej konspiracji był rozkaz wydany 14 lutego 1942 roku przez Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych generała Władysława Sikorskiego. Na jego mocy Związek Walki Zbrojnej został przekształcony w Armię Krajową. Decyzja ta miała na celu scalenie wszystkich konspiracyjnych oddziałów zbrojnych oraz jednoznaczne podporządkowanie ich Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie w Londynie. Od tego momentu Armia Krajowa stała się jednolitą, ogólnokrajową strukturą wojskową.
Na czele Armii Krajowej stali kolejno generał Stefan Rowecki ps. Grot, generał Tadeusz Komorowski ps. Bór oraz generał Leopold Okulicki ps. Niedźwiadek. Każdy z nich dowodził w niezwykle trudnych warunkach, podejmując decyzje mające ogromne znaczenie dla losów podziemia i całego narodu. Dowódca Armii Krajowej podlegał bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych.
Szacuje się, że w czasie II wojny światowej przez szeregi ZWZ i Armii Krajowej przeszło blisko 450 tysięcy osób. Byli to żołnierze, kurierzy, łączniczki, sanitariuszki oraz osoby zaangażowane w działalność wywiadowczą i logistyczną. Ich poświęcenie, odwaga i determinacja sprawiły, że Armia Krajowa stała się symbolem walki o wolność i jednym z najważniejszych elementów polskiej tożsamości historycznej.
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej jest dziś nie tylko okazją do oddania hołdu bohaterom, lecz także momentem refleksji nad ceną wolności i odpowiedzialnością za pielęgnowanie pamięci o tych, którzy w najtrudniejszych czasach potrafili zachować wierność Ojczyźnie.
Źródło informacji historycznych IPN
Fot. Łukasz Chojecki
