Przy siedzibie krakowskiego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w pałacu Konopków przy placu Skulimowskiego 1 w Wieliczce odbyła się uroczystość otwarcia Traktu Janusza Kurtyki. Nowy trakt łączy ulice Słowackiego i Szpunara, a jego nazwa ma szczególny wymiar symboliczny. Ceremonia została zorganizowana w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych, święta państwowego, którego inicjatorem był właśnie Janusz Kurtyka.
Gospodarzem wydarzenia był burmistrz Wieliczki Rafał Ślęczka. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele krakowskiego oddziału IPN, w tym zastępca dyrektora Cecylia Radoń, naczelnik Archiwum IPN Rafał Dyrcz, jego zastępca Jacek Kwilosz oraz Radosław Kurek. Obecność reprezentantów Instytutu podkreśliła znaczenie postaci Janusza Kurtyki dla środowiska historyków oraz dla instytucji, którą przez lata współtworzył i rozwijał.
Nazwa Traktu Janusza Kurtyki została nadana decyzją Rady Miejskiej w Wieliczce na wniosek Stowarzyszenia Klub Przyjaciół Wieliczki oraz Zarządu Koła w Wieliczce Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. To wyraz lokalnej inicjatywy i potrzeby upamiętnienia osoby, która odegrała istotną rolę w badaniach nad najnowszą historią Polski oraz w przywracaniu pamięci o powojennym podziemiu niepodległościowym.
Dr hab. Janusz Kurtyka był prezesem Instytutu Pamięci Narodowej w latach 2005-2010, a wcześniej, w latach 2000-2005, dyrektorem oddziału IPN w Krakowie. Urodził się w 1960 roku w Krakowie. Był historykiem specjalizującym się zarówno w dziejach Polski średniowiecznej, jak i w historii najnowszej. Już jako licealista angażował się w działalność opozycyjną, współpracując ze Studenckim Komitetem Solidarności i kolportując ulotki jeszcze przed wydarzeniami Sierpnia 1980 roku.
W czasie studiów historycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim był członkiem Komitetu Założycielskiego Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Po wprowadzeniu stanu wojennego rozwijał konspiracyjne struktury NZS w Krakowie i Nowej Hucie. Po ukończeniu studiów podjął pracę w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, gdzie w 1995 roku obronił doktorat, a w 2000 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego.
Jako organizator i dyrektor krakowskiego oddziału IPN odegrał kluczową rolę w budowaniu struktur Instytutu w regionie. W 2005 roku został powołany przez Sejm na stanowisko prezesa IPN. W czasie swojej kadencji przyczynił się do intensyfikacji badań nad powojenną konspiracją niepodległościową oraz do popularyzacji wiedzy o losach Żołnierzy Wyklętych.
To właśnie Janusz Kurtyka wskazał 1 marca jako datę symbolicznego upamiętnienia żołnierzy podziemia niepodległościowego. Dzień ten nawiązuje do rocznicy zamordowania w 1951 roku płk. Łukasza Cieplińskiego „Pługa” oraz jego podwładnych z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Inicjatywa ta zaowocowała ustanowieniem Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych jako święta państwowego.
Janusz Kurtyka był także redaktorem naczelnym „Zeszytów Historycznych WiN-u” oraz prezesem Zarządu Głównego Stowarzyszenia Społeczno-Kombatanckiego Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”. Zginął 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej, będąc jedną z 96 ofiar tragicznego lotu polskiej delegacji na uroczystości rocznicowe w Katyniu. Spoczywa w Alei Zasłużonych na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Otwarcie Traktu Janusza Kurtyki w Wieliczce jest kolejnym elementem upamiętnienia jego działalności i dorobku. W 2021 roku Rada Miasta Krakowa nadała jego imię rondu w ciągu ulicy Wita Stwosza. Teraz również Wieliczka dołączyła do miejsc, w których pamięć o historyku i działaczu opozycji została utrwalona w przestrzeni publicznej.
Uroczystość w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych miała wymiar szczególnie symboliczny. Nowo otwarty trakt, zlokalizowany obok siedziby Archiwum IPN, stanowi nie tylko element miejskiej infrastruktury, lecz także trwałe przypomnienie o roli, jaką Janusz Kurtyka odegrał w przywracaniu pamięci o najnowszej historii Polski.
