Kraków od kilku lat konsekwentnie rozwija nowoczesną politykę senioralną, której celem jest poprawa jakości życia mieszkańców w wieku 60+. Miasto inwestuje zarówno w aktywizację społeczną, jak i w system wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Rosnące nakłady finansowe, szeroka oferta usług społecznych oraz współpraca z międzynarodowymi instytucjami sprawiają, że stolica Małopolski coraz częściej wskazywana jest jako jedno z miast wyznaczających kierunki rozwoju polityki senioralnej w Polsce.
Kraków w międzynarodowej sieci miast przyjaznych seniorom
Kraków jest członkiem WHO Global Network for Age-friendly Cities and Communities, międzynarodowej sieci działającej przy Światowej Organizacji Zdrowia. To jedna z najważniejszych platform wyznaczających standardy działań na rzecz osób starszych na świecie.
Sieć zrzesza ponad 1700 miast i społeczności z 57 krajów i obejmuje setki milionów mieszkańców. Członkostwo oznacza zobowiązanie do prowadzenia polityki senioralnej zgodnej z globalnymi wytycznymi dotyczącymi między innymi transportu publicznego, dostępności przestrzeni miejskiej, integracji społecznej, opieki zdrowotnej czy udziału seniorów w życiu publicznym.
Program PASIOS fundamentem polityki senioralnej
Podstawą działań Krakowa w tym obszarze jest Program Aktywności Społecznej i Integracji Osób Starszych, znany jako PASIOS. Program obejmuje szeroki wachlarz działań skierowanych do seniorów i stanowi strategiczny element polityki społecznej miasta.
Budżet programu systematycznie rośnie. W 2025 roku na działania senioralne przeznaczono około 13 milionów złotych, natomiast plan na rok 2026 zakłada już blisko 16 milionów złotych.
Prezydent Krakowa Aleksander Miszalski podkreśla, że polityka senioralna jest integralnym elementem strategii rozwoju miasta.
Według władz miasta długie życie mieszkańców powinno oznaczać aktywność, bezpieczeństwo oraz możliwość uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym Krakowa.
Centra Aktywności Seniorów w każdej dzielnicy
Jednym z najważniejszych elementów systemu wsparcia są Centra Aktywności Seniorów. Jeszcze kilka lat temu było ich znacznie mniej, natomiast obecnie funkcjonują już w każdej dzielnicy Krakowa.
Na koniec 2023 roku działało 55 takich placówek. Obecnie jest ich już 62. Centra prowadzone są przez organizacje pozarządowe wyłaniane w otwartych konkursach ofert.
Oferta centrów jest bardzo szeroka. Seniorzy mogą uczestniczyć w zajęciach ruchowych i rekreacyjnych, warsztatach artystycznych, kursach językowych i komputerowych, wykładach z zakresu wiedzy obywatelskiej czy spotkaniach kulturalnych.
Organizowane są również wycieczki, wspólne wyjścia do teatrów, muzeów oraz wydarzenia promujące zdrowy styl życia i profilaktykę zdrowotną. Każde centrum skupia co najmniej 75 uczestników, a największe z nich zrzeszają ponad 250 osób.
Na prowadzenie Centrów Aktywności Seniorów w 2025 roku przeznaczono ponad 10 milionów złotych. W 2026 roku kwota ta wzrośnie do ponad 12,6 miliona złotych.
Programy wsparcia w codziennym życiu
Polityka senioralna Krakowa to jednak nie tylko aktywizacja społeczna, ale także konkretna pomoc w codziennym funkcjonowaniu.
Jednym z takich programów jest „Czysty Dom”. Dzięki niemu seniorzy powyżej 80. roku życia oraz osoby z niepełnosprawnościami powyżej 70 lat mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy w sprzątaniu mieszkań.
W 2025 roku na realizację programu przeznaczono ponad 350 tysięcy złotych. W 2026 roku planowane jest zwiększenie tej kwoty do ponad 530 tysięcy złotych.
Dużym wsparciem dla najstarszych mieszkańców jest także program Asystenta Seniora. Usługa skierowana jest do osób powyżej 85 lat oraz osób z niepełnosprawnościami powyżej 70. roku życia.
Asystenci odwiedzają seniorów w domach i pomagają w wykonywaniu codziennych czynności. Mogą również towarzyszyć podopiecznym podczas wizyt w urzędach, przychodniach czy podczas zakupów.
Usługa działa siedem dni w tygodniu w godzinach od 7.00 do 22.00. Każdy senior może skorzystać z maksymalnie 25 godzin wsparcia w ciągu kwartału.
Na ten program w 2025 roku przeznaczono 1,75 miliona złotych. W 2026 roku budżet wzrośnie do 2 milionów złotych.
Opieka zdrowotna i pomoc w domu
Miasto finansuje także bezpłatne usługi podologiczne dla seniorów powyżej 85 lat oraz osób z niepełnosprawnościami powyżej 75 lat. Program obejmuje diagnostykę i podstawowe zabiegi pielęgnacyjno-lecznicze stóp wykonywane w gabinecie lub w domu seniora. Na ten cel w 2025 roku przeznaczono 150 tysięcy złotych. W 2026 roku budżet programu wzrośnie do niemal 250 tysięcy złotych.
Dodatkową pomocą jest program „Złota Rączka”, który umożliwia wykonanie drobnych napraw w mieszkaniach seniorów. Usługa realizowana jest przez Klub Integracji Społecznej działający przy Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej.
Transport dla seniorów i wsparcie informacyjne
Kraków oferuje również specjalną usługę transportową dla seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Meleksy kursują na największych cmentarzach komunalnych w mieście.
Usługa dostępna jest na Cmentarzu Rakowickim, Cmentarzu Prądnik Czerwony oraz na Cmentarzu Grębałów. Seniorzy mogą z niej korzystać od poniedziałku do piątku w godzinach od 10.00 do 14.00.
W 2025 roku koszt funkcjonowania usługi wyniósł około 60 tysięcy złotych. W 2026 roku zaplanowano już 80 tysięcy złotych.
Ważnym elementem systemu wsparcia jest również Miejskie Centrum Informacji dla Seniorów przy ulicy Daszyńskiego 19. Placówka udziela informacji o dostępnych programach miejskich, wydarzeniach kulturalnych oraz możliwościach uzyskania pomocy prawnej czy społecznej. Seniorzy mogą tam również zgłaszać swoje pomysły oraz włączać się w działania wolontariackie.
Programy bezpieczeństwa i pomoc kryzysowa
Miasto prowadzi także działania związane z bezpieczeństwem seniorów. Jednym z nich jest dystrybucja czujników dymu i czadu dla mieszkańców. Do rozdania jest około 800 urządzeń. W pierwszej kolejności trafiają one do seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami.
Program realizowany jest przez Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej we współpracy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, Polskim Czerwonym Krzyżem oraz Zarządem Budynków Komunalnych. Dodatkowo miasto planuje zakup aż 50 tysięcy kolejnych czujników.
Seniorzy mogą także korzystać z telefonu zaufania prowadzonego przez Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Krakowie. Linia działa codziennie, również w święta.
W Krakowie funkcjonuje również program „Koperty Życia”. Seniorzy mogą przechowywać w lodówce zestaw najważniejszych informacji medycznych, co w nagłych sytuacjach znacznie ułatwia pracę służbom ratunkowym.
Rada Krakowskich Seniorów
Istotną rolę w kształtowaniu polityki senioralnej odgrywa także Rada Krakowskich Seniorów. Jest to 25-osobowe ciało doradcze reprezentujące interesy osób starszych.
Na początku lutego zainaugurowano piątą kadencję rady. Jej członkowie opiniują projekty uchwał, zgłaszają inicjatywy oraz współpracują z władzami miasta w sprawach dotyczących zdrowia, transportu czy dostępności przestrzeni publicznej. W 2025 roku budżet rady wyniósł 100 tysięcy złotych, natomiast w 2026 roku zaplanowano 115 tysięcy złotych.
Seniorzy coraz bardziej aktywni
W Krakowie organizowane są również liczne wydarzenia skierowane do osób starszych. Są to między innymi koncerty w Centrum Kongresowym ICE Kraków, specjalne spektakle teatralne, spotkania świąteczne czy konkursy literackie i malarskie.
Dużą popularnością cieszą się także Mistrzostwa Sportowe Seniorów o Puchar Prezydenta Krakowa oraz różnego rodzaju festiwale i wydarzenia integrujące środowisko senioralne.
Miasto przygotowuje się na starzenie społeczeństwa
Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań demograficznych w Polsce. Władze Krakowa podkreślają jednak, że może ono być także szansą na budowanie bardziej solidarnej i dojrzałej wspólnoty miejskiej.
Dzięki zwiększaniu budżetu, rozwijaniu usług społecznych i aktywizacji mieszkańców w wieku 60+ Kraków chce tworzyć model miasta, w którym doświadczenie i aktywność seniorów stają się ważnym elementem rozwoju społecznego.
