Jeszcze niedawno polski diatomit przegrywał konkurencję z importowanymi surowcami z USA, Niemiec czy Danii. Dziś – dzięki współpracy nauki z biznesem – wraca do gry i zaczyna skutecznie walczyć o rynek. Kluczową rolę odegrały innowacje opracowane przez naukowców z Politechniki Krakowskiej, które tchnęły nowe życie w jedyną w kraju kopalnię tego surowca – w Jaworniku Ruskim na Podkarpaciu.
Od zapomnianego surowca do rynkowego powrotu
Diatomit to naturalna skała osadowa zbudowana ze szczątków okrzemek, ceniona za swoje właściwości filtracyjne i sorpcyjne. Znajduje zastosowanie w przemyśle chemicznym, spożywczym, budownictwie, rolnictwie czy ochronie środowiska. Mimo szerokiego potencjału przez lata polska produkcja nie była w stanie sprostać wymaganiom rynku.
Przełom przyniosła współpraca naukowców z krakowskiej uczelni z firmą Górtech, zarządzającą kopalnią. Dzięki niej udało się nie tylko unowocześnić proces produkcji, ale także stworzyć zupełnie nowe produkty.
– W ciągu dwóch lat nasze przychody wzrosły o ponad 60 procent, a portfolio znacząco się poszerzyło – podkreśla prezes spółki Krzysztof Smoroń.
Nowe technologie i nowe możliwości
Kluczowym elementem sukcesu był projekt badawczo-rozwojowy realizowany ze środków europejskich. Naukowcy opracowali nowoczesne technologie przetwarzania diatomitu, obejmujące m.in. optymalizację kalcynacji i zaawansowane metody obróbki materiału.
W badaniach wykorzystano specjalistyczną aparaturę, w tym mikroskopię elektronową, analizę składu chemicznego i strukturalnego oraz badania wytrzymałościowe. Dzięki temu możliwe było dokładne poznanie właściwości surowca i dostosowanie go do nowych zastosowań.
Przełomowe produkty
Efektem prac są trzy innowacyjne produkty, które już znajdują zastosowanie w różnych branżach.
Największe zainteresowanie wzbudził wysokowydajny sorbent do pochłaniania substancji ropopochodnych. Materiał ten charakteryzuje się bardzo wysoką chłonnością i zdolnością trwałego wiązania zanieczyszczeń, co czyni go niezwykle skutecznym w usuwaniu wycieków olejów czy paliw.
Produkt jest wykorzystywany m.in. przez stacje paliw, przemysł chemiczny oraz infrastrukturę kolejową.
Drugą innowacją jest dodatek diatomitowy do farb i lakierów, który zwiększa ich trwałość, odporność na ścieranie i korozję. Może być także stosowany w rolnictwie jako ulepszacz gleby, poprawiający jej strukturę i zdolność zatrzymywania wody.
Trzecim rozwiązaniem jest dodatek do materiałów budowlanych, szczególnie geopolimerów. Dzięki niemu możliwe jest tworzenie bardziej wytrzymałych i ekologicznych materiałów, wpisujących się w trend zrównoważonego budownictwa.
Ekologia i oszczędność
Innowacje nie ograniczają się jedynie do produktów. W kopalni wdrożono także nowoczesne rozwiązania technologiczne, które zmniejszają zużycie energii i ograniczają wpływ na środowisko.
Jednym z nich jest instalacja kalcynacyjna z systemem odzysku ciepła, która pozwala obniżyć koszty produkcji i poprawić efektywność energetyczną.
– To przykład, że przemysł wydobywczy może być nowoczesny i przyjazny środowisku – podkreślają naukowcy.
Gospodarka cyrkularna i przyszłość branży
Współpraca Politechniki Krakowskiej z Górtechem obejmuje również badania nad wykorzystaniem odpadów przemysłowych w produkcji materiałów budowlanych. W ramach międzynarodowego projektu powstały nowe kompozyty geopolimerowe, które mogą zastąpić tradycyjny cement i ograniczyć emisję CO₂.
Badacze wskazali ponad 10 rodzajów odpadów, które można ponownie wykorzystać w procesach produkcyjnych, wpisując się w ideę gospodarki obiegu zamkniętego.
Nauka i biznes – skuteczny duet
Historia diatomitu z Jawornika Ruskiego pokazuje, jak ogromny potencjał tkwi we współpracy nauki z przemysłem. Dzięki transferowi wiedzy możliwe było nie tylko zwiększenie konkurencyjności polskiego surowca, ale także modernizacja całego procesu produkcyjnego.
To przykład, który może stać się inspiracją dla innych sektorów gospodarki – szczególnie w czasie, gdy przemysł szuka nowych, bardziej zrównoważonych ścieżek rozwoju.
Polski diatomit nie tylko wrócił na rynek. Ma realną szansę stać się jednym z ważniejszych surowców przyszłości.
