Kraków po raz kolejny stanie się miejscem wyjątkowych obchodów rocznicy wydarzenia, które na trwałe zmieniło historię Polski i Europy Środkowo-Wschodniej. Międzypokoleniowa Sztafeta Wolności, Polonez Wolności na Rynku Głównym, jazzowy „Hejnał Wolności” oraz wspólne świętowanie dorobku ostatnich dekad – tak wygląda program tegorocznych obchodów 37. rocznicy wyborów 4 czerwca 1989 roku. To właśnie tamte wybory zapoczątkowały proces demokratycznych przemian w Polsce, prowadząc do upadku systemu komunistycznego i otwierając drogę do budowy nowoczesnego państwa prawa. Dziś, po 37 latach, Kraków ponownie przypomina o znaczeniu tych wydarzeń i ludziach, którzy przyczynili się do odzyskania wolności.
Rocznica, która zmieniła Polskę
Wybory z 4 czerwca 1989 roku były przełomowym momentem w najnowszej historii kraju. Choć miały charakter częściowo wolny, ich wynik okazał się druzgocącym zwycięstwem kandydatów Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”. Wydarzenia te uruchomiły lawinę przemian politycznych nie tylko w Polsce, ale również w całym regionie Europy Środkowej.
To właśnie po nich możliwe było powołanie pierwszego niekomunistycznego rządu Tadeusza Mazowieckiego, a Polska rozpoczęła drogę ku demokracji, samorządności i integracji z Zachodem.
Od dwóch lat krakowskie obchody organizowane są przez Stowarzyszenie Krakowska Inicjatywa 4 Czerwca oraz Stowarzyszenie Sieć Solidarności. Organizatorzy podkreślają, że ich celem jest nie tylko przypominanie o historycznych wydarzeniach, ale także budowanie wspólnoty i przekazywanie wiedzy młodszym pokoleniom.
Rok Andrzeja Wajdy
Tegoroczne obchody mają wyjątkowy charakter również z innego powodu. Zostały połączone z obchodami Roku Andrzeja Wajdy.
Legendarny reżyser nie był jedynie twórcą filmowym. W 1989 roku aktywnie wspierał środowiska demokratycznej opozycji i uczestniczył w kampanii wyborczej Solidarności. Jego zaangażowanie obywatelskie oraz wkład w budowę wolnej Polski sprawiają, że jest jedną z najważniejszych postaci współczesnej historii Krakowa.
Właśnie dlatego wiele punktów programu nawiązuje do jego twórczości i działalności publicznej.
Międzypokoleniowa Sztafeta Wolności
Pierwszym wydarzeniem obchodów była Międzypokoleniowa Sztafeta Wolności, która odbyła się 31 maja na krakowskich Błoniach.
Uczestnicy spotkali się przy Kamieniu Papieskim, skąd wyruszyli w symboliczną trasę wokół Błoń. W wydarzeniu mogli uczestniczyć zarówno spacerowicze, biegacze, jak i osoby poruszające się na rolkach, hulajnogach czy rowerach. Na czele poszczególnych grup stanęły osoby związane z życiem publicznym, naukowym i kulturalnym Krakowa. Spacerowiczom przewodził Edward Nowak – działacz opozycji demokratycznej oraz poseł wybrany w historycznych wyborach 4 czerwca 1989 roku. Osobom korzystającym z rolek i hulajnóg towarzyszyli działaczka opozycyjna Krystyna Sadowska oraz artysta i performer Alek Janicki. Natomiast grupę biegaczy poprowadzili prof. Karol Życzkowski, prezes krakowskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk, oraz aktor Mateusz Janicki wraz z synem.
Historia opowiedziana na trasie
Sztafeta była nie tylko wydarzeniem sportowym, ale także żywą lekcją historii. Wzdłuż trasy rozmieszczono specjalne plansze przypominające najważniejsze wydarzenia, które nastąpiły po 1989 roku. Uczestnicy mogli poznać kolejne etapy polskiej transformacji ustrojowej – od powołania rządu Tadeusza Mazowieckiego, przez pierwsze wolne wybory samorządowe, prezydenturę Lecha Wałęsy, aż po rozwiązanie Układu Warszawskiego i wejście Polski do struktur zachodnich. Autorem historycznej ścieżki był Jan Tombiński, prezes Krakowskiej Inicjatywy 4 Czerwca. Organizatorzy podkreślali, że plansze miały zachęcać do rozmów między pokoleniami i refleksji nad tym, jak wielką drogę Polska przeszła w ciągu ostatnich trzech dekad.
Polonez Wolności na Rynku Głównym
Kulminacja obchodów nastąpi 4 czerwca na Rynku Głównym. O godzinie 17.45 uczestnicy zgromadzą się przy pomniku Adama Mickiewicza, skąd rozpocznie się główna część wydarzenia. Najpierw publiczność zobaczy artystyczny hołd dla Andrzeja Wajdy. Tancerze zespołu Cracovia Danza wykonają mazura do muzyki z filmu „Zemsta”. Następnie, tuż po odegraniu tradycyjnego hejnału mariackiego, na Rynku zabrzmi wyjątkowy „Hejnał Wolności” w wykonaniu wybitnego trębacza jazzowego Antoniego „Ziuta” Gralaka. Chwilę później setki uczestników wspólnie zatańczą Poloneza Wolności do słynnej muzyki Wojciecha Kilara z filmu „Pan Tadeusz” w reżyserii Andrzeja Wajdy. Oprawę muzyczną zapewni Orkiestra Garnizonu Krakowskiego.
Ludzie Wolności na czele korowodu
Szczególne miejsce podczas wydarzenia zajmą osoby, które uczestniczyły w przemianach demokratycznych końca lat 80. To właśnie oni – określani przez organizatorów mianem „Ludzi Wolności” – poprowadzą pierwsze pary Poloneza Wolności. Dołączą do nich również osoby urodzone dokładnie 4 czerwca. Po zakończeniu tańca uczestnicy przejdą ulicą Floriańską i Plantami na skwer Andrzeja Wajdy. Tam ponownie zabrzmi muzyka Wojciecha Kilara, a głos zabierze Krystyna Zachwatowicz-Wajda.
Wspólne śpiewanie i symboliczne gesty
Organizatorzy przygotowali również liczne wydarzenia towarzyszące. Na uczestników czekać będą wiersze krakowskich poetów poświęcone wolności, specjalna urna wdzięczności, do której będzie można wrzucić własne refleksje i podziękowania za życie w wolnym kraju, a także pamiątkowe fotografie wykonywane w monidle inspirowanym legendarnym plakatem wyborczym „W samo południe” z 1989 roku. Nie zabraknie także wspólnego śpiewania. Na skwerze Andrzeja Wajdy uczestnicy wykonają między innymi utwory „Kocham wolność” oraz „Czy możemy mieć wreszcie pozytywny mit?”, które od lat kojarzone są z ideą wolności i obywatelskiej wspólnoty.
Słodki finał wolności
Na zakończenie obchodów organizatorzy przygotowali symboliczny i wyjątkowo krakowski akcent. Uczestnicy będą mogli skosztować „Truskawek Wolności” – świeżych truskawek podawanych z bitą śmietaną. To właśnie ten prosty, letni deser ma symbolizować smak wolności, którą Polacy odzyskali dzięki wydarzeniom sprzed 37 lat. Tegoroczne obchody mają przypominać, że wolność nie jest dana raz na zawsze, a pamięć o przełomowych wydarzeniach z 1989 roku pozostaje ważnym elementem współczesnej tożsamości Krakowa i Polski.
