Pod tablicą pamięci na placu ojca Studzińskiego w Krakowie odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary operacji polskiej NKWD. W latach 1937–1938 sowieckie władze przeprowadziły zakrojoną na ogromną skalę akcję represyjną wymierzoną przede wszystkim w Polaków mieszkających na terenie Związku Sowieckiego. W wyniku tej zbrodniczej operacji zamordowano ponad 100 tysięcy osób. W uroczystości w Krakowie uczestniczyli przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej. Oddział IPN w Krakowie reprezentowali zastępca dyrektora Cecylia Radoń oraz dr Maciej Korkuć, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa. Pod tablicą pamięci złożono hołd ofiarom sowieckiego terroru.
Rozkaz Stalina rozpoczął masowe represje
Operacja polska NKWD rozpoczęła się 11 sierpnia 1937 roku, kiedy szef sowieckiej policji politycznej Nikołaj Jeżow wydał rozkaz nr 00485. Akcja została przeprowadzona na polecenie Józefa Stalina.
Sowieckie władze przedstawiały Polaków jako potencjalnych szpiegów i przeciwników systemu. Pod pretekstem walki z działalnością szpiegowską i kontrrewolucyjną rozpoczęto masowe aresztowania.
Represje dotknęły Polaków mieszkających w Związku Sowieckim, w tym osoby, których rodziny znalazły się na terytorium sowieckim w wyniku zmian granic po wojnie polsko-bolszewickiej. Szczególną grupę stanowili mieszkańcy dawnych ziem Rzeczypospolitej, które po traktacie ryskim pozostały poza granicami odrodzonej Polski, a także potomkowie zesłańców z czasów carskich.
Według informacji przekazanych przez krakowski oddział IPN ponad milion Polaków zamieszkujących sowieckie terytorium posiadało wówczas obywatelstwo Związku Sowieckiego.
Ponad 140 tysięcy aresztowanych
Skala represji była ogromna. W ramach operacji polskiej NKWD aresztowano ponad 140 tysięcy osób. W latach 1937–1938 Sowieci zamordowali ponad 100 tysięcy Polaków.
Ofiary były oskarżane przede wszystkim o działalność szpiegowską i kontrrewolucyjną. Zarzuty często stanowiły jednak jedynie pretekst do przeprowadzenia represji wymierzonych w polską społeczność.
Operacja polska była częścią szerszego terroru stalinowskiego, który w drugiej połowie lat 30. objął różne grupy narodowościowe i społeczne w Związku Sowieckim. W przypadku Polaków represje przybrały jednak szczególnie brutalną formę.
Pamięć o zamordowanych także w Krakowie
Jednym z miejsc przypominających o ofiarach operacji polskiej NKWD jest plac ojca Studzińskiego pod Wawelem. W 2018 roku obok Krzyża Katyńskiego odsłonięto tam ufundowaną przez IPN tablicę poświęconą ofiarom sowieckiej zbrodni. To właśnie przy tej tablicy odbyła się tegoroczna uroczystość upamiętniająca zamordowanych.
Dla organizatorów wydarzenie jest nie tylko przypomnieniem konkretnej zbrodni sprzed 89 lat, ale również elementem szerszej troski o zachowanie pamięci o Polakach, którzy padli ofiarą sowieckiego terroru.
Operacja polska NKWD rozpoczęła się 11 sierpnia 1937 roku. W ciągu kolejnych miesięcy tysiące rodzin zostało dotkniętych aresztowaniami, represjami i egzekucjami. Do dziś pozostaje jednym z najbardziej tragicznych rozdziałów historii Polaków w Związku Sowieckim.
