Jak legalnie przywieźć do Polski zabytkową pamiątkę z podróży? Jakie przedmioty mogą wymagać odpowiednich dokumentów? Co grozi za nielegalny wywóz dóbr kultury? Na te pytania ma odpowiadać nowy projekt edukacyjny Centrum Edukacji Lotniczej Kraków Airport. 19 sierpnia podpisano porozumienie, które połączyło lotnisko z najważniejszymi instytucjami zajmującymi się ochroną dziedzictwa kulturowego.
Lotnisko to miejsce, w którym każdego dnia krzyżują się setki historii. Turyści wracają z zagranicznych podróży z pamiątkami, kolekcjonerzy przewożą przedmioty, a podróżni czasami nie zdają sobie sprawy, że rzecz kupiona za granicą może podlegać szczególnym przepisom dotyczącym ochrony dóbr kultury. Właśnie ten problem ma stać się jednym z tematów nowego projektu edukacyjnego Centrum Edukacji Lotniczej Kraków Airport.
19 sierpnia 2026 roku Kraków Airport podpisał porozumienie o współpracy z przedstawicielami instytucji odpowiedzialnych za ochronę zabytków, dziedzictwa kulturowego i kontrolę przewozu towarów przez granicę.
Porozumienie podpisali Karol Czajkowski – zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa, Wojciech Zastawniak – dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, Andrzej Betlej – dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu, Tomasz Ostrowski – zastępca dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie, Bożena Góralczyk – prezes Instytutu Bezpieczeństwa Dziedzictwa, Katarzyna Urbańska – Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz Łukasz Strutyński – prezes zarządu Kraków Airport.
Lotnisko chce mówić o odpowiedzialnym podróżowaniu
Jak podkreśla Łukasz Strutyński, prezes zarządu Kraków Airport, lotnisko jest szczególnym miejscem do prowadzenia tego rodzaju edukacji.
– Znajdujemy się dziś w znamienitym gronie przedstawicieli instytucji, które chronią i dbają o nasze dziedzictwo kulturowe. Podpisanie porozumienia o współpracy pokazuje, jak ważny jest aspekt ochrony zabytków. Lotnisko jest miejscem szczególnym: codziennie spotykają się tu podróże, granice, przepisy, bezpieczeństwo i osobiste historie pasażerów. Dlatego właśnie tutaj warto mówić o odpowiedzialnym podróżowaniu i o tym, że nie każda pamiątka, przedmiot czy zabytek może być swobodnie przewożony przez granicę – mówi prezes Kraków Airport.
Jak dodaje Strutyński, w przypadku Krakowa i Małopolski temat ma szczególne znaczenie ze względu na wyjątkowe dziedzictwo kulturowe regionu oraz duży ruch turystyczny i międzynarodowy.
Nowy projekt ma więc nie tylko informować o przepisach, ale przede wszystkim zwiększać świadomość podróżnych.
Co będzie można zobaczyć w Centrum Edukacji Lotniczej?
Pierwszym konkretnym efektem współpracy będzie nowa ekspozycja edukacyjna w Centrum Edukacji Lotniczej, która ma zostać zaprezentowana jesienią. Pierwsze eksponaty już trafiły do CEL. Katarzyna Urbańska, Wojewódzki Konserwator Zabytków, przekazała Centrum Edukacji Lotniczej zabytki pochodzące z różnych epok. Są to przedmioty pochodzące z wykopalisk archeologicznych prowadzonych na terenie Małopolski. To właśnie one mają stać się częścią nowej lotniskowej ekspozycji. Wystawa nie będzie jednak jedynie prezentacją zabytkowych przedmiotów. Ma być wykorzystywana podczas zajęć edukacyjnych prowadzonych w Centrum Edukacji Lotniczej. Jej zadaniem będzie pokazanie, że przewożenie przedmiotów przez granicę może wiązać się nie tylko z kwestią bezpieczeństwa lotniczego czy przepisami celnymi, ale również z ochroną dziedzictwa kulturowego.
Od CITES do ochrony zabytków
Nowe przedsięwzięcie nie powstało całkowicie od podstaw. Kraków Airport oraz Centrum Edukacji Lotniczej od pewnego czasu współpracują z Krajową Administracją Skarbową. Wcześniejsze działania dotyczyły między innymi tematyki CITES oraz odpowiedzialnego przewozu przedmiotów przez granicę. Teraz współpraca ma zostać rozszerzona. Do projektu dołączyły instytucje kultury, przedstawiciele administracji, Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz eksperci zajmujący się ochroną dziedzictwa. Tak szerokie partnerstwo ma pozwolić stworzyć projekt, który będzie łączył kwestie prawne, edukacyjne i kulturowe.
– Dziękujemy wszystkim partnerom za zaufanie i gotowość do współpracy. Jesteśmy przekonani, że wspólnie stworzymy projekt, który będzie ważny nie tylko dla Kraków Airport, ale także dla edukacji o ochronie dziedzictwa kulturowego w Polsce, stając się w tym zakresie pionierami – podkreśla Łukasz Strutyński.
Zabytkowa pamiątka z wakacji? Najpierw warto sprawdzić przepisy
Jednym z podstawowych tematów projektu będzie odpowiedzialne podejście do pamiątek przywożonych z zagranicznych podróży. Dla turysty przedmiot kupiony podczas wyjazdu może być po prostu ciekawą pamiątką. W określonych sytuacjach może jednak mieć znaczenie jego wiek, pochodzenie, charakter czy status jako dobra kultury. Dlatego organizatorzy chcą zwrócić uwagę podróżnych na konieczność sprawdzania obowiązujących zasad przed przekroczeniem granicy, a nie dopiero w momencie kontroli. Projekt ma również pokazywać konsekwencje nielegalnego wywozu zabytków i innych dóbr kultury. To szczególnie istotne w przypadku podróży lotniczych, podczas których pasażerowie regularnie przekraczają granice państw i podlegają kontroli.
Małopolska jako miejsce szczególne
Wybór Krakowa jako miejsca realizacji projektu nie jest przypadkowy. Region posiada wyjątkowo bogate dziedzictwo kulturowe, a sam Kraków należy do najważniejszych ośrodków turystycznych w Polsce. Przez krakowskie lotnisko każdego dnia podróżują tysiące osób. Centrum Edukacji Lotniczej chce wykorzystać ten potencjał również do prowadzenia edukacji związanej z ochroną dziedzictwa. Nowa wystawa ma stać się stałym elementem zajęć prowadzonych w CEL. Dzięki temu temat zabytków będzie można przedstawiać nie tylko w formie teoretycznej, ale również poprzez kontakt z konkretnymi eksponatami. Uczestnicy będą mogli zobaczyć przedmioty pochodzące z różnych epok i dowiedzieć się, dlaczego ochrona takich obiektów ma znaczenie.
Nie tylko przepisy, ale także świadomość
Twórcy projektu chcą zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt – odpowiedzialność podróżnych. Nie każdy pasażer musi znać wszystkie przepisy dotyczące przewozu dóbr kultury. Dlatego istotnym elementem projektu ma być ich przystępne przedstawienie. Chodzi o to, aby podróżny przed zakupem czy wywozem określonego przedmiotu wiedział, że może być konieczne sprawdzenie jego statusu i dopełnienie odpowiednich formalności. W ten sposób edukacja ma również działać prewencyjnie – pozwolić uniknąć sytuacji, w której pasażer dopiero podczas kontroli dowiaduje się, że przewożony przez niego przedmiot podlega szczególnym regulacjom.
Nowa ekspozycja już jesienią
Podpisane 19 sierpnia porozumienie jest początkiem szerszego projektu. Pierwszym widocznym rezultatem współpracy będzie ekspozycja w Centrum Edukacji Lotniczej Kraków Airport. Jej otwarcie zaplanowano na jesień. Do tego czasu partnerzy projektu będą pracować nad przygotowaniem materiałów edukacyjnych i wykorzystaniem przekazanych eksponatów w zajęciach prowadzonych w Centrum. Kraków Airport chce w ten sposób połączyć świat podróży lotniczych z ochroną dziedzictwa kulturowego. Cel jest prosty: zanim zabierzemy z zagranicy wyjątkową pamiątkę albo zdecydujemy się wywieźć wartościowy przedmiot, powinniśmy wiedzieć, jakie przepisy obowiązują i czy jego przewóz jest legalny.
