15 sierpnia zmarła Daria Alyoshkina – ukraińska artystka, rzeźbiarka i twórczyni monumentalnych wycinanek inspirowanych tradycyjną sztuką ukraińską. Jej prace były prezentowane w wielu krajach świata, a w ostatnich latach artystka szczególnie mocno związała się z Krakowem. 25 sierpnia w cerkwi greckokatolickiej przy ul. Wiślnej odbędzie się msza w jej intencji.
Śmierć Darii Alyoshkiny to strata dla ukraińskiego i polskiego środowiska artystycznego. Artystka przez lata rozwijała własny język twórczy, łącząc tradycyjną ukraińską wycinankę z wielkoformatową sztuką współczesną. Jej prace wyróżniały się nie tylko rozmiarem, ale przede wszystkim niezwykłą precyzją, charakterystyczną symetrią oraz obecnością motywów zakorzenionych w ukraińskiej kulturze ludowej.
Alyoshkina urodziła się 5 marca 1982 roku w Kijowie, w rodzinie rzeźbiarzy Ołeksego i Ludmiły Alyoshkinów. Dzieciństwo spędziła na Podolu, gdzie tradycja wycinanki była wciąż żywa. To właśnie tam zainteresowała się tą formą sztuki. Później nadała jej jednak zupełnie nowy, współczesny wymiar.
W 2007 roku ukończyła Lwowską Narodową Akademię Sztuki, uzyskując tytuł magistra w zakresie rzeźby monumentalnej i dekoracyjnej. Jej działalność artystyczna obejmowała zarówno rzeźbę, grafikę, jak i wielkoformatowe instalacje i wycinanki.
Z tradycyjnej sztuki stworzyła własny język
Wycinanka jest tradycyjną formą sztuki dekoracyjnej, która przez wieki była wykorzystywana między innymi do ozdabiania domów i okien. Na Ukrainie była także swoistym nośnikiem historii i symboliki lokalnych społeczności.
Daria Alyoshkina sięgnęła po tę tradycję, ale nie ograniczyła się do jej odtwarzania. Tworzyła ogromne, misternie wycinane kompozycje, których rozmiary sięgały nawet dwóch metrów wysokości. Co istotne, mimo monumentalnej skali artystka pozostawała wierna tradycyjnej technice – składała materiał, a następnie ręcznie wycinała wcześniej zaplanowany wzór. Po rozłożeniu powstawała symetryczna, niezwykle szczegółowa kompozycja przypominająca wielką papierową koronkę.
Jej twórczość szybko przekroczyła granice Ukrainy. Od 2010 roku reprezentowała swój kraj podczas międzynarodowych wydarzeń artystycznych, a jej monumentalne wycinanki prezentowano między innymi w Polsce, Niemczech, Francji, Korei Południowej, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Belgii, Austrii, Szwajcarii, Włoszech i Danii.
Jej prace dwukrotnie zdobiły ukraińskie stoisko podczas paryskiego forum książki „Livre Paris”. W 2018 roku wycinanka Alyoshkiny została wykorzystana również do dekoracji butiku marki Cartier. Artystka uczestniczyła także w projektach związanych z Paris Design Week oraz współpracowała przy wystawie w siedzibie ONZ w Szwajcarii.
Jej działalność nie ograniczała się przy tym do samego tworzenia dzieł. Alyoshkina prowadziła warsztaty i dzieliła się wiedzą dotyczącą tradycyjnej techniki wycinanki, pokazując, że dawna forma sztuki może stać się punktem wyjścia do współczesnej twórczości.
Kraków był ważnym miejscem w jej artystycznej drodze
Szczególne miejsce w ostatnich latach życia Darii Alyoshkiny zajmował Kraków. Artystka współpracowała z krakowskimi instytucjami kultury i środowiskiem ukraińskim, prezentując swoje prace, prowadząc warsztaty oraz uczestnicząc w projektach artystycznych.
Jeszcze przed przeprowadzką do Krakowa, w 2021 roku, rozpoczęła współpracę z Fundacją Widowisk Masowych. Jej monumentalne wycinanki można było oglądać między innymi podczas Art-Pikniku w Krakowie – w Barbakanie oraz w przestrzeni Kawiarnio-księgarni NIĆ prowadzonej przez Fundację Aktywna Integracja.
Artystka angażowała się również w projekty łączące polskie i ukraińskie środowisko artystyczne. Jej działalność w Krakowie obejmowała nie tylko wystawy, ale także warsztaty i wspólne przedsięwzięcia kulturalne.
Jej twórczość była obecna także w Willi Decjusza, gdzie w 2020 roku zaprezentowano wystawę „Koronka Pamięci”, poświęconą ofiarom Hołodomoru.
W 2022 roku w Krakowskim Forum Kultury odbyła się wystawa „Kobiety i ich historie”. Alyoshkina prowadziła również warsztaty z ukraińskiej wycinanki w Muzeum Narodowym w Krakowie. Współpracowała ponadto z Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie, między innymi przy realizacji Nocy Muzeów poświęconej „Mocy Ukrainy”.
Jej prace powracały do Krakowa także w kolejnych latach. W 2025 roku stały się częścią ukraińsko-polskiego projektu „Papierowa harmonia” w Muzeum Krakowa.
Jeszcze niedawno mieszkańcy miasta mogli oglądać jej twórczość podczas wystawy „Światło tradycji”, która od stycznia do lutego 2026 roku prezentowana była w Galerii Podbrzezie Instytutu Sztuki i Designu Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej. Pokazano tam ponad 20 wielkoformatowych wycinanek artystki.
To właśnie dzięki takim działaniom tradycyjna ukraińska wycinanka trafiała do nowych odbiorców i przestawała być postrzegana wyłącznie jako element sztuki ludowej. W rękach Alyoshkiny stawała się sztuką współczesną, zdolną opowiadać o historii, pamięci, tożsamości i doświadczeniach współczesnej Ukrainy.
Jej prace były czymś więcej niż dekoracją
W twórczości Alyoshkiny tradycja nie była jedynie ozdobnikiem. Artystka wykorzystywała ją do opowiadania historii i podejmowania ważnych tematów. Jej prace łączyły charakterystyczną dla wycinanki lekkość i ażurowość z tematami związanymi z pamięcią, kulturą i doświadczeniem ukraińskiego społeczeństwa.
Jak podkreślano w opisach jej twórczości, Alyoshkina potrafiła przekształcić tradycyjne rzemiosło w formę współczesnego komentarza. Jej dzieła były jednocześnie mocno zakorzenione w ukraińskiej kulturze i otwarte na współczesne interpretacje.
Dlatego jej odejście oznacza nie tylko stratę utalentowanej artystki, ale również osoby, która przez lata działała na rzecz zachowania i popularyzowania ukraińskiego dziedzictwa kulturowego.
Kraków pożegna artystkę
25 sierpnia o godz. 18.00 w cerkwi greckokatolickiej pw. Podwyższenia Krzyża Świętego przy ul. Wiślnej 11 w Krakowie odbędzie się msza w intencji Darii Alyoshkiny.
Będzie to okazja do wspólnej modlitwy i pożegnania artystki, której twórczość w ostatnich latach stała się ważną częścią krakowskiego życia kulturalnego.
Daria Alyoshkina pozostawiła po sobie ogromny dorobek – zarówno w Ukrainie, jak i poza jej granicami. Jej rzeźby znajdują się w przestrzeni publicznej wielu ukraińskich miast, a monumentalne wycinanki prezentowano na międzynarodowych wystawach i wydarzeniach.
W Krakowie pozostaną natomiast nie tylko wspomnienia o jej wystawach i warsztatach. Pozostanie również pamięć o artystce, która potrafiła z tradycyjnej ukraińskiej wycinanki stworzyć współczesny język sztuki i poprzez swoje prace opowiadać o kulturze, historii oraz tożsamości.
Miała 44 lata.
